Saturday, 24 August 2013

INDO-PAK RELATIONS

The urgent need of the hour



Due to the divide and rule policy of the British, India was divided into 2 nations. India and Pakistan share a close historic, cultural, geographical and economic ties but their relationship has been plagued by hostility and suspicion. This is clearly evident from the Kashmir dispute and the numerous conflict between the two nations.

After the passing of the Indian Independence Act by the British Parliament in 1947, two new sovereign nations were formed- India and Pakistan. But this was marked by a large number of deaths due to communal riots. Both the countries established diplomatic relations but the violent partition and numerous territorial disputes would overshadow their relationship. Since their independence, the two countries have fought 3 major wars, one undeclared wars and have been involved numerous armed conflict and military standoffs. With the exception of Indo-Pak War, 1971 which resulted in the birth of East Pakistan, the Kashmir dispute is the centre-point of all conflicts.

There have been numerous attempts to improve the relationship notably the Shimla Summit, the Agra Summit and the Lahore Summit. Certain confidence building measures such as the 2003 Ceasefire Agreement and the Delhi-Lahore bus service were successful in deescalating tensions. However, these efforts have been impeded by the 2001 Indian Parliament Attack, 2007 Samjhauta Express bombings, 2008 Mumbai attack and most recently the beheading of an Indian soldier on 8th January, 2013 the killing of 5 Indian Army on 6th August, 2013. The incident that took place on 6th August gave a severe blow to the meeting to be held between Nawaz Sharif and Manmohan Singh on the margins the UN General Assembly.

Starting from mid-January, this have been described as the ‘worst bout of fighting’ since the signing of 2003 Ceasefire Agreement. There have been a series of armed skirmishes along the Line of Control. This is not a healthy sign for the two South Asian nations.

The latest skirmishes along the Line of Control in Jammu & Kashmir exposed the lack of any sort of strategic clarity at the political level and sheer lack of options at the diplomatic level on how India should deal with Pakistan. It seems that India’s entire policy on Pakistan has shrunk into a single binary: to talk or not to talk. Over the last 67 years, India has failed to evolve a clear, cold-hearted policy on Pakistan. Merely declaring that a stable and prosperous Pakistan is India’s interest won’t help to deescalate tensions. There have to be a clear-cut policy on Pakistan to improve diplomatic ties. If it is India’s policy, then a big question arises as to what India has done to achieve this policy. The simple fact is that India has not made up its mind on what it wants from and out of Pakistan. This is one of the reasons why India has only an ad hoc tactical approach towards Pakistan.

The arrest of Lashkar-e-Toiba terrorist Tunda by the Special Cell of Delhi Police on 16th August  in Uttarakhand Banbasa area close to the Nepal Border revealed the hidden agenda of Pakistan. He was arrested with a Pakistani passport.

From the interrogation report:
3 lakh members in LeT
2 Groups out of LeT= Harkat-ul-Ansar and Harkat-ul-Jihad. On directions of ISI and LeT, groups merged under the name Jaish-e-Mohammad. JeM was used by ISI for its operations.
1.5 lakh members in JeM
Most LeT cadres are recruited from Punjab Province, Pkistan30-70 members in a group for training
12 armed persons always with Hafeez Saeed

The above report shows a number of Anti-India activists are operating from within Pakistan. If Pakistan really wants to maintain a close diplomatic  ties with India, Pakistan must act swiftly and stringently to arrest Hafeez Saeed(founder of LeT and mastermind of 2008 Mumbai Attack) who so far have been arrested on a number of occasions but released due to lack of evidence. It has to ensure India that Pakistan is not a safe haven for terrorists and not to engage in state sponsored terrorism/ proxy war against India. And the ISI too should stop helping infiltration of terrorists into India.

The speech of Honorable President of India Mr. Pranab Mukherjee on the eve of Independence Day clearly signifies that India is ready to defend its country at all cost. India with its military might may not be silenced for too long. There will be a time when India can no longer withstand its patience. Unless border skirmishes are resolved at the earliest, it will only lead to a state of war (might not be of conventional war). For the safety and security of World Peace particularly South Asia, it is of utmost importance for the two South Asian nations to resume bilateral talks at the earliest and refrain from any sort of violence.

Friday, 9 August 2013

INJUSTICE TO JUVENILE (With special reference to Hmar Society)

Google Image

Section 2(k) of the Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2000 defines “juvenile”or “Child”as a person who has not completed eighteen years of age.

A thupui en ringawt khawma ziek ka huphur hle a, ziek hne ding khawmin ka thiemna le varna in a la phak nawh. Chu sa khawm chun ei Hmar hnam sungah kum tlinglohai ei enkawldan/ thunundan hi sawt taka inthawk ka lo ngaituo hlaka, sawl um ka ti el khelah naupang la hungin ṭhanglien pei hai ta ding khawma an hmakhuo sukpiktu an ni thei tlat.

Zawlbuk sikul-ah inthawka suokhai thuawi tak tak an ni hlak, mani neka upa inza dan an thiem a, tlawmngaina an hau el khelah khawsung ta dinga hnawksak um an um ngai nawh ti hi ka pi mi hril pek dan a nih a. Zawlbuk sikul la umsien chuh tulaia ei hnam sungah ti ti sep ngunna tak hai khawm hi a thlung kher ka ring nawh. Zawlbuk inzirtirna kha tharum le ṭitna nisien khawm a hun taka zirtir an ni leiin a petek an um bek ngai nawh.

Khawvel hung changkang peiin mihriem ei inzirtirdan le nundan khawm a hung danglam peia. Pi le pu nunphung tamtak khawm bansan ei nei nuol tah. Amiruokchuh kum la tlinglohaiin thawsuol an nei phat a ei la’n zil na ruok chuh a la danglam naw a, hnam mawl(barbarian) hai thawdan ei la fen ran.

Kum Zabi 20th anthawk Chanvo(Rights) mihriem inṭhanglienna/ vengna dinga pawimawzie hrietna a hung punga, chuongang takin Nuhmeihai khawmin Right to Vote, New Zealand in 1893 khan a lo pek tah a nih. Naupang Chanvo pawimawna leiin UNO khawma “Convention On The Rights Of Child”1989 khan a huoihawt. India khawma Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act Kum 2000 khan a lo pass tah.

Naupang Kumtlinglo chu thilsuol a thaw khawma dan angin(puilting dan) in a rel thei nawh a, Kum 18 an tlinghma po chuh Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act dan hnuoia enkawl an ni hlak. Thanga’n tuolthat sienla khawm kum a la tlingnaw chun a hming, sikul, address media ah suklang thei ni nawng a ta, misuol turu a zil angina zil thei bawk naw nih. A hranpa lieua enkawl ning a tih. “Child Welfare Committee”in Naupang Kum tlinglo chu venghimna, enkawlna mamaw ah a ngai chun a chungthu sukbo theina a nei. Nirbhaya Pawngsuol Case a khawm khan Kum tlinglo a ṭhangsa leiin a hming tarlang a ni naw el khelah  Juvenile Court a rel mek a nih. Thiem inchangtirnaw a ni chun a tam taka kum 3 Correctional Facilty a sie ning a tih.

Hmar hnam sunga khawm hin eiin enkawldan hi a ṭhanaw ka ti ni loin a taluo deuin ka ngai. Thanga’n ruk inru sien VDP/HYA/VAL/Nupui Pawlin a sim theina / inpuongsuokna  dingin zil ngei ei tih ti kan hmai nawh. Misuol thi ngei ngei ding anga ei inzil hin thil ṭhanaw tamtak a ra suok thei. Chuonghai chu:
  1. Nu le Pa, U le Nau, Ruol le Pai laka inremlona insangtak
  2. Mental health problems- Lunghnuolna, lungzingna
  3. Nu le pa kara inlaichinna a suksiet
  4. Ru le chang na/ ru ṭo.
Naupang chu taksa hremnaa(Corporal Punishment) enkawl nekin “Moral Policing” in a ra suok a ṭha lem ti’n Anne B. Smith chun a hril. Andik bawk a. Khawvel a inzawmkhawm lientak UNO hmana naupang kumtlinglo Chanvo a ngai pawimaw chun ei ni hi te hnam mawl(barbaric) inzilna ei la thaw zing ding am a nih?? Tlangmi ei ni na angina Police a rel chuh hmingsie angina ei ngai a, case khawm ei file zen zen nawh. Muolpho thlaka ei ngai si chun ei inzilna hi ei ngaituo chet chet hlak am?? Tulai khawvel varna an ṭhanglien pei angin naupanghai khawma ei hriet lo tamtak hriet an nei nuol tah. An chanvo an la hrietnaw leiin ei la muolpho naw mei mei a nih. Naupang bengvar tak el hi lo zil tah inla, a chanvo hrietna lei khan Police Case siem sien iem chang ei ta?? Police Case siem muolpho thlaka ei ngai thei chun Naupangpa thithaw leiin khuo, hnam Media ah na taka dem ei ni ding ti kan hmai nawh. Chu hmabaka muolphona a la um ding am a nih??


Na taka zilna ei inpek hin naupang a chanvo po po lapek tu ei ni ran a nih. Child Rights activist ei rama umhai sienchuh lungin intang um meu tang ei tih. India khawma dan ṭha tak naupang ta dingin an duong hih a bawsietu ni nekin a kengkawtu ni lem ei tiu. Ei naupanghai hi ei hmakhuo ṭhuoitu an ni si a. 

Tuesday, 9 July 2013

VARNA SYSTEM(CHI INTHLIERNA)


Varna hi a tawi zawngin, Aryanhai laia chi inthlierna tiha hril thei a nih. Nisienlakhawm, ringdana chun, India rama Aryanhai an hung lut hma daia lo um tah niin an inlang a. Rig Veda bu chun hiengang hin a hril a : Hnam chi hran hranhai chu pathien taksaa inthawka pieng an na; Brahmin chu pathien lu-a inthawka suok an na, anni hi hnam laia ansangtak an nih. Kshatriya hai chu a kut a inthawka suok an na, a âwm a inthawkin Vaishya an suok a, Sudra hai chu a ke a inthawka suok an nih. Hi hi chi inthlierna hung suok dan bulpui tak niha ring a nih.

Hinduhai hi hnam chi hran hran pali  a the thei an nih, chuonghai chu Brahmin, Kshatriya Vaishya le Sudra hai an nih.

(a)    Brahmin-hai: Hinduhai laia chun Brahmin hai hi hnam insangtakah an pawm a. Brahmin taphawt chun lekha an thiem seng ang a na, an sakhuo lekhabu hrilfietu le inchuktirtu an na, inthawina po po inhlantu an ni bawk.
(b)   Kshatriya-hai: Brahmin dawta hnam insâng chu Kshatriya hai an nih. Anni hi indo mi an nih a, hi chi hi raldo mi an ni leiin a chang chun vênghimtu tia hming inputtir khawm an ni hlak.
(c)    Vaishya-hai: A dawta hnam chu Vaishya-hai hi an nih a. Hi hnama mihai hi sinthawna dang dang, hieng hmuoi inlet dam, sumdawngna dam le sin ṭul dang danga inhmang hlakhai an nih.
(d)   Sudra-hai: Chi inthliernaa hnam hnuoihnungtak chu Sudra-hai an nih. Hi chihai hi ‘tâwk ser’ tia hriet khawm an ni hlak. Hieng hnamhai tading hin sikul kai dam, temple-ah lût dam, hnam insânghai le inbiek paw le thilthaw tlâng dam phal pek an ni ngai nawh a. An sinthaw ding khawm vantlang inkhawmna hmun sukfai le phitfai dam le thil pawrche themtu tak an nih a. Midang le an inpawl phal a ni ngai nawh.


Hindu laia chi inthlierna hi hun sawttaka an lo ching hlak, Aryan-hai India ram an hung luta inthawka sukngheta um chu a nih. India ram hmun dang dangah chi inthlierna a la um zing a. A bikin Orthodox Hindu( A firfiek pawlhai) hai lai a um hrat deutak a nih. Amiruokchu, tulai khawvela ding chun damte tea hung sukbo deu peiin a um tah a, chuong sa khawm chun mi lungrilah inthlierna hi a la hring zing a nih.

Monday, 17 June 2013

THE SHATTERED DREAMS INSPIRATION(2)



                                               
                                      Pathien remruot naw a ngaiin X college ah admission a lak tah a. Lekhabu tiem ding a nei ngai nawh. A ruolhai lekhabu, library a mi haw in a tiem lem hlak. Class-ah hotuhai thuhril ngun taka ngai mi a nih. Off class an nei huna a ruolhai lekha library-ah induthaw takin a tiem hlak. Mi ina uma lekha inchuk a ni leiin harsa a ti thei hle. Zingkar inhma taka thoin tuibel hai po po a lo sukbit vawng hlak. Naute zundap, thuohnaw sawp ding a um chun Khuma sawp rawh ti a ni hmasatak hlak. Tuibel, naute zundap thuomhnaw Khuma’n a sawp el khelah thlai suong tu khawm a nih. Khuma’n zana lekha tiemna hun ding a nei ngai meu nawh. Lekha tiem dinga a hangin ṭhung khawmin “Khuma ei pansakhai inah hang fe rawh/ Thingpui hung suong rawh” ti hi an thupui deu tak a nih. Khuma chu thuawi em em in a umna Pu le Pi ti po po sel der loin a thaw hlak.

Krismas chawla in a fe chang a nu kuomah a harsatzie inzawtin a ṭap zawi zawi hlak. A nu’n “Bawi I pa hlakin a mi maksan tah. Ka nauhai lai nang chau I nih kan hnemna, taima takin hun awl I nei huna lekha tiem la, nikhat chu la par dawk em em I tih. A hmasataka Pathien sie ding theinghil ngai ṭhak naw rawh” ti’n anfui hlak. Kum hung thar ding hi a huphur tak a ni hlak. A fe naw chun lekha anchuk ta naw ding a hriet leiin ṭap pumin in a suoksan chang a bo nawh.

Vawikhat chu a umna pu nauha’n a pu hriet loin a pawisa an lo laka. A umna nu’n Khuma’n a lak ka hmu a ti khak el. Khuma’n ienganga inhrilhlip tum sienkhawm a thiemchang naw ding a hriet leiin a pu kawlah khel hrilin ka mamaw taluoa ka lo lak a ni kha pu a ta. Chu zan chun a beidawng taluoin a inthei nawh. A pu le piha’n an suknawmnat dan a tuor muolsuo a ring naw leiin a zam tuma. A nu ṭawngbau a hrietzing leiin Pathien a rawn hmasa a. “I kai nuomna taka admission hmu naw la khawm inchuk theiin I um a, I beisei I lo hlawsamna kha I chi le kuonghai kuomah hril ding I nei ta naw ding, I zam chun kha chen rinum I tuorna po po tuihawk anga luong ral el ding a nih” ti’n Pathien rawl a hriet a. Chu phingleh a zam tumna chu ṭhulin, College Admission a hlawsamna kha a hriet dawk a, tumruna le chona nasatak ama-ah a siem ta lem a nih.
Nau fahra a ni ta leiin an hnemna umsun chu a nu chau a ni tah. Lekha inchuk tumruna a hung nei tira inthawk a thiltum lientak chuh a nu le pa inhawideua in umtir hi a nih. B.A. Final Year exam a pek ding tawmin a nu damnawthu a hriet a. Sienkhawm a lekhatiemna a ṭhul/ chai chuong nawh. A hmakhuo thlirin lungril sawltak pumin a tiem ṭal ṭal a. A exam ni ding tukin an hnemna umsun le a I ngai em em a nu chun khawvel rinum maksanin chatuon ram a lo inlawisan el tah. A examna a sunghan suk chai pal a ti an inlau leiin a nu’n a maksan thu an la hril el nawh. A exam tawpni ding tak tukin a pate’n “Khuma I nu’n thi hnunah kan hung hril che hi mi hriethiem hram rawh. I ṭhatna dinga kan hril naw che a nih. Khawvel rinum maksanin thi hnunga ei la hlun ding Vanram-ah a lo inlawi tah” ti’n a hril pek a. Khuma chu ṭap pumin exam a zo hram a. A pu phalna la in an vangkhawpui a pan a. A nu thlan-ah zu fein a ṭawngṭai a. “Lalpa nang ti loa kan hnemna um sun, ka beidawngna le harsatna kan thlun na tak I mi lak hmang pek hi mihriem rama en chun lungawina ding a um nawh. I ta a ni leiin I thu thu a na, ka dit nekin I dit lem leiin lawmthu ka hril che” ti’n an zawt a. Pathien in a nauhai a thlathlam ngai nawh ti a ni angin Khuma chu Pathienin a umpui zinga.

Khuma result a hung suok meu chun duthusam takin hlawtlingna a changa. A nu le pa lawm ding zie a ngaituoin lawmna mitthli a far nawh thei nawh. Pathien rawn pum zingin ṭhangna a zawnga. A tawpa sin insangtak a buonthluk ṭhuoi el ta a nih. Nu le nau neiin an sungkuo’n inhawi takin an khawsa ta a nih.

Moral: Khuma khawm a thiltum tak sin neia a nu le pa inhawi deua in um tir, Y College ah admission hmu hlawsam sienkhawm Lalpa an tlawn pui zing leiin a ta dinga a iruot pek chu a chel ta a nih. Hringnun ah vawitam tak hlawmsam chang um a tih, nisienlakhawm Lalpa neitu ta ding chun lungawinawna ding hrim a um ngai nawh. Tu ilakpek thei lo hlimna le lawmna neitu an ni lem hlak. An hlawsamna lunghnuol el loin tumruna lientak a inchangtirtu an ni lem hlak.

Sunday, 16 June 2013

THE SHATTERED DREAMS INSPIRATION(1)




“Please do not break your heart over the withering of a dream you once held, that never became yours! After all, the shattered dream could have very well been a nightmare and not a dream at all, you wouldn’t really know because you didn’t have it yet! Let the sparks fade, let the flame dim and die, you’ll never know it was poison” C. JOYBELL

Khmuna’n unau pasari a nei a. Ama hi an milai a nih. An sungkuo-ah a sie a ṭha po po mawphurtu a nih.

Harsatna le hriselnawna kara inchuk ṭawk ṭawk a ni leiin a lunghnuol chang a tam thei hle. A tumruna leiin Pawl Sawm First Division (Letter Mark Bu 4) in a buonthluk a. A hlawtlinga hi asuk lawmtu ni nekin a hringnun-ah sumphai suk zingtu chau a ni lem. An khuo-ah pawl 11 inchukna ding a um ta naw leiin an vangkhawpui a suoksan a ṭul ta si. An khawsakna a enin ngaidi(inchung) chu a tawpna a ni bawk. Fur ruosur angin a bienga mitthli a far ṭuk ṭuk el a nih. Anchuk dan ding a saikar laiin a pa’n hunlo takin muol a liemsan a. Harsatna sumpui thuo sari a hma-ah zing  sienkhawm tumruna lien lem petu a nih. Pawl 11 sunzawm nuom hle sienkhawm insung ngaituona leiin a kumnawka sunzawm lem dingin thuthlukna a siem ta a.

Sikul akai hlima college hming a ihriet a chun kai a tuma. Khuma thiltum laia pakhat a ni ve leiin a phur hle. Vawitam tak Pathien rawnin a kai nuomna thu an zawt a. Pathienin a nauhai ṭhatna dingin iengkim an tuok aphal ti ringna nghet tak neimi a nih. Kum khat chawl a lo ni leiin gap certificate a lak a. Admission ni a hung tlung zet tah. A hming admission la thei dinga an hung ko phing chun ṭawngtaina’n lawmthu a hril nghal a, namenin a lawm nawh.  Lawmna mitthli a far naw thei nawh. A lawmna chuh a sawt naw hle. Jacob 4:14 “Sum sawtnawte hung inlanga, bo nawk el hlak ang hi in ni sih a” ti ziek angin Khuma lawmna chuh mitkhap kar chaua bo nawk el a nih. A gap certificate kha Gazetted Officer a mi a ni si, an I lo ngiet tak kha Doctor(damnawna lei chau an pawm) anthawk a lo ni leiin a ibeisiei le a ithlakhla tak chu a hlawsam ta a nih. A tirin a hrietthiem naw a, tuorthiem intak a tih. Suol ihmang anlau leiin ṭawngṭai pumin a thlungna hotel a pan pei a. A thlung le inruolin bawkkhupin a ṭawngṭai a. Beidawng taka a ṭawngṭai hnungin Lalpa’n hienghin a dawna “I ṭhatna dingin iengkim ka ruot hlak. Mihriem thiltum le beisei po po sukpuitling lang mi hrie phak nawng in ta, uong pal in tih. Harsatna, beidawngna, lungngaina, hlawsamna tuok huna khawm bel ding I mi la nei hi I vangneina a nih.”  Lalpa dawnna a hriet hnungin Khuma’n an  chelrem pui thei chau a nih.

Sunzawm nawk ding……………

FATHER’S DAY CHING ṬHANAW


Khawte a um na na chu Father’s Day hi kan hmang ngai meu nawh. Ka hriet ṭanna chu Silcharah HS 1st Year ka thaw kum kha a nih. Mak tina in vawisun chen ka la sipliem. A ṭhatna nekin a ṭhatnawna ruok ka hmu hi mak ve tak a nih.

Father’s Day hi iem a na? Pahai chawimawina ni chu a ni deu tak. Rambung tamtak a chun Pathienni vawithumna a hmang a ni hlak. Thlado 19, 1910 Spokane YMCA ah Father’s Day hmasatak a nih.

Sungkuo indin ta hai chun Pa ngirhmun le mawphurna rikzie ka neka hriechieng lem vawng in nih. Ka sawl ka kham ti loin an sinthawna a tumru takin an kawppui, nau le tehai chawmna dingin sin an thaw. An nauhai ruol inhnar loa siem, mani neka upa inza, thuawi, Krista lampui kawkhmu, siem puitling hi an thiltum tak a nih. Lungril sawlna leiin zanmu tuorem lo khawp hiela an um chang a bo ngai nawh.


Chawimawina an phu lai zingin ei thawdan dan hi a ṭha chie am? Ringtu ei nina leiin ei hunser tak chu biekinah ei hmang hlak. Naupang bunghrang, Ṭhalai bunghrang, Nupui bunghrang anthawk hla inhlanna, thilpek ei nei hai hi ei thaw ding hrim a nih. Thilpek huna ei thawdan ruok hi chu ṭha ka ti ve naw thung. Mani nuhmeiha’n an pasalhai biekin sunga pek ding ti vet hi thaw ta naw hram inla nuom a um takzet. Hmeithai, sin thawna leia hmun danga umhai ta ding chun khawsawtna/ ka nuhmeila la dam sien/ ka nuhmei umsien ka kuoma ti nawng an tih ei ti thei thak nawh. An hlimlai tak lungnaina/ mitthli surna hmangruo a ni ve thei tlat. Krista zara unau ei nina inlangtir theina chu a tu el khawm mani kawppui nekin papui taphawt bunghrang hminga inpektuona hi a nih.


India danpui siemtuhaiin constitution an siem lai khan rambung tamtak a clause, acts, rights etc an inṭhangsa tir a. A ṭhatna le ṭhatnawna tamtak a um. A ṭhatnawna pakhat chu rambung danga thilhai India rama anbel thei am ti ngaituona an neinawna hi a nih. Father’s Day khawm hi ei rama inṭan a ni naw leiin a ṭhatnawna a um ve tlat. Saphai dan iengkim ah ei bel vet hi ei sietpui na tak a nih. Entirna: Innei huna Mo fawm(a var) hak kher kher, pi le pu thurosie iengmalo a ngaina etc. Pu Lalkhum Keivom a hla phuok “Aw Kan Hmar Ram” a chun “Hnam dang dan ṭhahai la veng ei ta, An dan suol thik loin” a lo ti hi mitinin mani sengah inbel thei inla chu hnam changkang tak ni ngei ei tih.

Wednesday, 12 June 2013

SHATABHDI RÊL SUNGAH


Zingkar inhma takin Haflongah rêl ticket lâk ding ka ni leiin in ka suoksan a. Haflong ka tlung hnungin Lower Haflong Railway Station ka pan nal nal a. Ticket ka lak zoin ka nulienhai inah rêl hung hma poa châwl dingin ka fe a. Dar 2 in Haflong kan suoksan a. Shatabhdi nang ding le nang naw ding ka saikar lain inhnu ta inlang khawm Lumding Stationah a lo la um a.

Inhmawtak pumin D 3 ka pan nal nal a. Ka lût le inruolin a fe nghal a. Ka ṭhungna ding D3 lailung tak a ni leiin ka la lâwn met a. Ka tlung le inruolin ka sâwl bawk, ka thuomhnaw a siena dinga ka sie nghal a. Ka nghakir ka ti chu lânu innui sieuin a mi lo en a. Kan zak kûk leiin ka ṭhungna dinga kan ṭhung chawt a. En ṭha ngam naw tehlem ka thaw a. Anzak leiin hrietnaw tehlem chu ansir ni ngei a tih a ruolhai a biek buoi a. Keikhawm kan zak leiin en ṭha ngam loin ka um a. Ka en nuom bawk si, kan zak bawk si. Ka chanhai luotin kuttin ka se hlawl. A hmel ṭhatzie hmu vuot chau langkhawm siemtu lungawi ding zie ka ngaituo a. Khang lâwm lâwm a ngo el kha iengtak am a fak bîk kan dawn nuom hiel. Chieng taka en dan ding ka ngaituo laiin hrietnavar hmang ṭhangkaina hun a ni awm hi ka ti a. Ka cellphone camera on in ka en chieng chawt a. Ka hnunga inṭhung han mi hmu pal anti kan lau bawk si, Internet thaw ni awm takin ka hawiher ka sukdang lam a. A ruolhai leh an inbiekna a inthawkin Naga a ni ngei a nih ti ka hriet thei. A lim la nuom hle lang khawm ka cellphone camera ri a suok ding a ni leiin ka lak naw mei mei a nih.

Khâng lawma ngo le hmelṭha ka la tawng ngai meu nawh. Ka thipui anga thipui chu tam ngawt an tih ti kan hmai nawh. Hmelṭhahai hi an pieng vangnei zie an inngaituo hlak dim ti ringawtin ka sipliem. Hun fe hrat leiin hun sukchât khawm ka nuom hiel. Narangi kan thlung meu chuh lung a âwi nuom naw hle. Ghy kan thlung el ta ding nisien khawm a sakhmel hmu ding ringawtin la chuong nuom hle langkhawm ṭum a hung ngai ta si. A pumduong chipchier taka ka hmu nuom leiin a neka ṭum hmasa dingin inrang takin ka suok a. Kawtkhar a hung dâK meu chuh ka lo en kan sir rawng rawng. Tlangpa kerai inbâl lul le mawngbâwr pâwng kâk a lo ni ran.

hahahahaha